"सूर के बालकृष्ण"
मैया कबहिं बढ़ैगी चोटी।
किती बार मोहि दूध पिअत भई, यह अजहूँ है छोटी।
तू जो कहति बल की बेनी, ज्यौं, ह्वै है लाँबी मोटी।
काढ़त गुहत न्हवावत ओछत, नागिनि सी भुइँ लोटी।
काचो दूध पिआवत पचि-पचि, देत न माखन रोटी।
सूर श्याम चिरजीवौ दोऊ भैया, हरि हलधर की जोटी।
हिन्दी व्याकरण के इन 👇 प्रकरणों को भी पढ़िए।।
1. व्याकरण क्या है
2. वर्ण क्या हैं वर्णोंकी संख्या
3. वर्ण और अक्षर में अन्तर
4. स्वर के प्रकार
5. व्यंजनों के प्रकार-अयोगवाह एवं द्विगुण व्यंजन
6. व्यंजनों का वर्गीकरण
7. अंग्रेजी वर्णमाला की सूक्ष्म जानकारी
संदर्भ― प्रस्तुत पद्य सूर के बालकृष्ण नामक शीर्षक के अंतर्गत सम्मिलित है। इसके रचयिता महाकवि सूरदास है।
हिन्दी व्याकरण के इन 👇 प्रकरणों को भी पढ़िए।।
1. लिपियों की जानकारी
2. शब्द क्या है
3. लोकोक्तियाँ और मुहावरे
4. रस के प्रकार और इसके अंग
5. छंद के प्रकार– मात्रिक छंद, वर्णिक छंद
6. विराम चिह्न और उनके उपयोग
7. अलंकार और इसके प्रकार
प्रसंग― प्रस्तुत पद्यांश में बालक कृष्ण अपनी माता यशोदा को उपालंभ देते हुए कहते हैं कि, माँ मेरी छोटी कब बढ़ेगी।
हिन्दी व्याकरण के इन 👇 प्रकरणों को भी पढ़िए।।
1. शब्द क्या है- तत्सम एवं तद्भव शब्द
2. देशज, विदेशी एवं संकर शब्द
3. रूढ़, योगरूढ़ एवं यौगिकशब्द
4. लाक्षणिक एवं व्यंग्यार्थक शब्द
5. एकार्थक शब्द किसे कहते हैं ? इनकी सूची
6. अनेकार्थी शब्द क्या होते हैं उनकी सूची
7. अनेक शब्दों के लिए एक शब्द (समग्र शब्द) क्या है उदाहरण
8. पर्यायवाची शब्द सूक्ष्म अन्तर एवं सूची
9. शब्द– तत्सम, तद्भव, देशज, विदेशी, रुढ़, यौगिक, योगरूढ़, अनेकार्थी, शब्द समूह के लिए एक शब्द
10. हिन्दी शब्द- पूर्ण पुनरुक्त शब्द, अपूर्ण पुनरुक्त शब्द, प्रतिध्वन्यात्मक शब्द, भिन्नार्थक शब्द
11. द्विरुक्ति शब्द क्या हैं? द्विरुक्ति शब्दों के प्रकार
महत्वपूर्ण शब्द― अजहूँ- आज भी, बल- बलराम, बेनी- चोटी, ओछत- पोंछना, भुइँ- भूमि, काचो- कच्चा, पचि-पचि- प्रयासपूर्वक, चिरकाल- बहुत लंबे समय तक, हलधर- बलराम, जोटी- जोड़ी।
हिन्दी व्याकरण के इन 👇 प्रकरणों को भी पढ़िए।।
1. 'ज' का अर्थ, द्विज का अर्थ
2. भिज्ञ और अभिज्ञ में अन्तर
3. किन्तु और परन्तु में अन्तर
4. आरंभ और प्रारंभ में अन्तर
5. सन्सार, सन्मेलन जैसे शब्द शुद्ध नहीं हैं क्यों
6. उपमेय, उपमान, साधारण धर्म, वाचक शब्द क्या है.
7. 'र' के विभिन्न रूप- रकार, ऋकार, रेफ
8. सर्वनाम और उसके प्रकार
व्याख्या― बालक कृष्ण अपनी माता यशोदा से शिकायत करते हुए कहते हैं कि, माँ मेरी छोटी अभी भी छोटी है। यह कब बड़ी होगी। मुझे लगातार दूध पीते हुए कितने दिन हो गए हैं, किंतु आज भी मेरी यह चोटी छोटी है। तू मुझे दूध पिलाते हुए कहती है कि, यदि मैं नियमित रूप से दूध पिऊँगा तो मेरी छोटी बलदाऊ की चोटी के समान लंबी और मोटी हो जाएगी। लेकिन मेरी चोटी प्रतिदिन काढ़ने, गुहने, स्नान कराने और पोंछने पर भी नागिन के समान धरती पर नहीं लोट रही है। अर्थात् मेरी यह चोटी अभी भी छोटी ही है। माँ तुम मुझे बार-बार प्रयास करके कच्चा दूध पिलाती हो और माखन रोटी नहीं देती हो। कवि सूरदास यह कामना करते हैं कि, बालक कृष्ण और बलदाऊ दोनों भाइयों की जोड़ी चिरकाल तक जीवित रहे।
इन प्रकरणों 👇 के बारे में भी जानें।
1. मित्र को पत्र कैसे लिखें?
2. परिचय का पत्र लेखन
3. पिता को पत्र कैसे लिखें?
4. माताजी को पत्र कैसे लिखें? पत्र का प्रारूप
5. प्रधानपाठक को छुट्टी के लिए आवेदन पत्र
काव्य सौंदर्य― प्रस्तुत पद्य में शुद्ध-साहित्यिक ब्रजभाषा का प्रयोग किया गया है। बाल स्वभाव के मनोविकारों को सटीकता के साथ अंकित किया गया है। नियमित छंद विधान किया गया है। यह पद्य वात्सल्य रस का उत्कृष्ट उदाहरण है। यहाँ प्रयुक्त प्रमुख अलंकार पुनरुक्ति-प्रकाश, अनुप्रास और उपमा हैं।
इन प्रकरणों 👇 के बारे में भी जानें।
1. समास के प्रकार, समास और संधि में अन्तर
2. संधि - स्वर संधि के प्रकार - दीर्घ, गुण, वृद्धि, यण और अयादि
3. वाक्य – अर्थ की दृष्टि से वाक्य के प्रकार
4. योजक चिह्न- योजक चिह्न का प्रयोग कहाँ-कहाँ, कब और कैसे होता है?
5. वाक्य रचना में पद क्रम संबंधित नियम
6. कर्त्ता क्रिया की अन्विति संबंधी वाक्यगत अशुद्धियाँ
आशा है, उपरोक्त जानकारी आपके लिए उपयोगी होगी।
धन्यवाद।
R F Temre
rfcompetition.com
आशा है, उपरोक्त जानकारी उपयोगी एवं महत्वपूर्ण होगी।
(I hope, the above information will be useful and important.)
Thank you.
R.F. Tembhre
(Teacher)
EduFavour.Com
Recent Posts
Categories
Subscribe

12 Apr 2026, 06:35 AM
randkowy online polska po podobne trеścі.
|
Wow sporo materiałów tutaj і również na czat
online dla spotkań sexy polska!
|
Dobrze powiedziane! Dzięki za informacje. Więcej znajdziesz na darmowy czat seks polska.
|
Tenn post jest bardzo przydatny! Sprawdź więcej na czat z polskim
dzieczynami sexy.
|
Doceniqm tе informacje! Zobacz też darmowy czat erotyczny online.
|
Bardzo przydatny komentarz! Podobne tгeści znajdziesz na prywatny czat seks
polska.
|
Doceniam! Ƭo bardzo mi pomogłо. Więcej informacji na seks online w polsce (pl.bubichat.ϲom).
|
Interesujące! Podobne tгeścі na visit bubichat.
|
Niesamowite! Jest tս ԁużо przydatnych informacji.Więcej na
Erotic Chat online Poland.
|
Świetnie napisane! Więcej naa najlepszy czat seks ᴡ polsce.
|
Świetna robota! Dodatkowe tгеścі na czat bubichat online (https://pl.bubichat.com).
|
Interesujące! Więcej informacji na czat online seks z polakami.
|
Wielkie dzięki! Więcej podobnych tгeści na darmowy hot czat polska.
|
Bardzo dobre! Inne posty na pl.bubichat.сom).
|
Wow! Przeczytaj więcej na najlepszy czat seks ԝ polsce.
|
Bardzo jasno! Odwiedź czat randkowy seks polska po więcej informacji.
|
Bardso przydatne! Możesz przeczytać więcej naa czat erotyczny
polska.
|
Naprawdę przydatne! Więcej tгeści na polish sex chat free.
|
Dzięki! Sprawdź też czat randkowy erotyczny Polska po więcej szczegółóᴡ.
|
Świetnie napisane! Więcej na poland sex chat.
|
Świetny komentarz! Więcej trеści na czat bbez rejestracji seks polska.
|
Świetne! Więcej wskazówek na Webcam sexy Polska.
|
Świetne! Powiązane treści na czat randkowy online polska.
|
Wielkie dzięki! Więcejszczegółóᴡ na czat online seks z polakami.
|
Świetnie! Więcej informacji na darmowy czat seks polska.
|
Brawo! Podobne treści na czat randkowy online polska.
|
Świetne! Zobacz najlepszy czat seks ᴡ polsce.
|
Świetne! Więcej znajdzziesz na czat z polskimi dziewczynami sexy; https://pl.bubichat.com/,.
|
Bardzo jasno! Więcej postóԝ na polski czat dla dorosłych.
|
Świetne! Dowiedz ѕię więcej na polska sex Chat.
|
Gratulacje! Dodatkowe tгeści na visit Bubichat.
09 Apr 2026, 08:24 PM
account it. Look advanced to far added agreeable from you! However, how could we communicate?
09 Apr 2026, 07:48 PM
digg it and personally suggest to my friends. I'm confident they will be
benefited from this web site.
Post Your Comment